Po badaniach wreszcie dostajesz diagnozę: alergia na białka mleka krowiego. Co jeść, aby nie narażać się na zakłócenia pracy układu trawiennego? Zastanawiasz się, czym zastąpić nabiał, aby nie doprowadzić do wystąpienia niedoborów zagrażających zdrowiu?

Dieta bez nabiału – alergia pod kontrolą

Alergia na mleko i produkty mleczne, mimo że występuje częściej u noworodków i dzieci, to jest możliwa także u osób dorosłych. Uczulenie na białka mleka zwierzęcego może dawać różne objawy, nie tylko związane z pracą układu trawiennego. Do najczęściej występujących symptomów alergii zaliczamy: nudności, biegunkę, ból brzucha, atopowe zapalenie skóry, rumień, pokrzywkę, świąd, duszności, wodnisty katar, ucisk w klatce piersiowej. Jedynym sposobem przeciwdziałania wystąpieniu objawów jest ścisła dieta — bez białka mleka krowiego. Taki sposób żywienia pozwoli wyeliminować skutki uczulenia i zapobiec rozwojowi chorób o podłożu alergicznym, na przykład astmy. W przeciwieństwie do nietolerancji laktozy nie wystarczy tutaj wprowadzenie produktów fermentowanych lub nabiału bezlaktozowego.

Dieta bezmleczna — co jeść w alergii na białka mleka krowiego?

Co warto jeść na diecie bezmlecznej? W zdrowym jadłospisie powinny znaleźć się wszystkie makroskładniki.

Białko

Produkty mleczne są ważnym źródłem pełnowartościowego białka, dlatego po ich wykluczeniu należy zadbać o odpowiednie substytuty. W diecie bezmlecznej doskonale sprawdzają się:

  • mięso – drób (kurczak, indyk, kaczka) oraz wieprzowina są bezpiecznymi i bogatymi źródłami białka,
  • ryby – zarówno chude (dorsz, mintaj), jak i tłuste (łosoś, makrela) dostarczają białka oraz cennych kwasów omega-3,
  • jaja – to wzorcowe źródło białka, o ile nie występuje na nie alergia współistniejąca,
  • nasiona roślin strączkowych – soczewica, ciecierzyca, fasola, groch oraz produkty sojowe (tofu, tempeh) to fundament diety roślinnej, który z powodzeniem zastępuje ser i jogurty.

Badania potwierdzają, że odpowiednio zbilansowana dieta oparta na białku roślinnym i mięsnym w pełni pokrywa zapotrzebowanie organizmu na aminokwasy egzogenne, nawet u rosnących dzieci [1].

Tłuszcze

Eliminując masło i śmietanę, musisz wprowadzić inne źródła tłuszczu, niezbędne do wchłaniania witamin A, D, E i K. W kuchni bezmlecznej królują oleje roślinne: oliwa z oliwek, olej rzepakowy oraz olej lniany (na zimno). Do smarowania pieczywa świetnie nadaje się awokado lub pasty orzechowe (jeśli nie ma alergii na orzechy).

Warto również włączyć do diety nasiona i pestki – słonecznik, dynia, siemię lniane czy chia to skoncentrowane źródła zdrowych kwasów tłuszczowych. Mleczko kokosowe (z puszki) ze względu na wysoką zawartość tłuszczu jest doskonałym zamiennikiem śmietany do zabielania zup i sosów.

Węglowodany

Eliminacja nabiału nie wpływa znacząco na podaż węglowodanów, jednak warto wybierać te najbardziej wartościowe. Podstawą powinny być produkty pełnoziarniste, które dostarczają błonnika i witamin z grupy B. Bezpieczne są wszelkie kasze (gryczana, jaglana, pęczak), ryż (zwłaszcza brązowy i czerwony), komosa ryżowa oraz amarantus. Warto sięgać po ciemne makarony i pieczywo na zakwasie.

Należy jednak uważać na gotowe wyroby piekarnicze i cukiernicze – słodkie bułki, chałki czy ciasta drożdżowe często zawierają dodatek mleka w proszku lub masła. Bezpieczniejszą opcją są domowe wypieki na bazie napojów roślinnych lub wody.

Podczas stosowania diety beznabiałowej należy zwrócić szczególną uwagę na spożycie wapnia, ponieważ głównym źródłem tego pierwiastka w diecie są mleko i produkty mleczne. Dlatego też jadłospis powinien zawierać inne źródła wapnia, takie jak mak niebieski, sezam, nasiona chia czy karob.

Dieta bez nabiału: czego nie jeść?

Dieta bezmleczna jest to dieta eliminacyjna, która charakteryzuje się całkowitym wykluczeniem z diety mleka, produktów mlecznych i zawierających kazeinę, serwatkę czy nawet śladowe ilości mleka. Podczas jej stosowania zaleca się także zrezygnowanie ze spożycia wołowiny i cielęciny.

Warto też wiedzieć, że białka mleka są powszechnie stosowane w przemyśle spożywczym jako emulgatory, nośniki smaku czy polepszacze tekstury. Mleko może kryć się w wędlinach (np. parówkach, pasztetach), pieczywie (bułki maślane, chleb tostowy), słodyczach, a nawet w chipsach czy lekach (jako substancja pomocnicza).

Na etykiecie należy szukać nie tylko mleka, ale również składników takich jak kazeina, kazeiniany (wapnia, sodu), serwatka, laktoalbumina, laktoglobulina, maślanka w proszku czy hydrolizat białek mleka. Co ważne, ostrzeżenie może zawierać mleko informuje o zanieczyszczeniu krzyżowym na linii produkcyjnej – dla osób z silną alergią (np. reakcją anafilaktyczną) takie produkty również mogą być niebezpieczne.

Reakcje krzyżowe w diecie bezmlecznej

Częstym błędem jest zastępowanie mleka krowiego mlekiem od innych zwierząt, np. kóz czy owiec. Niestety, białka mleka tych ssaków są bardzo podobne pod względem budowy chemicznej do białek krowich (homologia sekwencji aminokwasów wynosi około 90%). Badania wykazują, że ponad 90% pacjentów uczulonych na mleko krowie zareaguje alergicznie również na mleko kozie lub owcze [2]. Dlatego w diecie eliminacyjnej należy wykluczyć nabiał od wszystkich ssaków kopytnych.

Ciekawym aspektem jest również reakcja na mięso wołowe. U około 10-20% dzieci z alergią na mleko występuje reakcja krzyżowa na wołowinę i cielęcinę [3]. Wynika to z obecności w mięsie albuminy surowicy bydlęcej (BSA), która jest identyczna z tą w mleku. Chociaż obróbka termiczna (gotowanie) zmniejsza alergenność mięsa, na początku diety eliminacyjnej często zaleca się ostrożność również w tym zakresie.

Produkty bezmleczne jako zamiennik mleka, jogurtów czy masła

Dieta produktów mlecznych nie jest tak ograniczająca, jak jeszcze kilkanaście lat temu. Na półkach sklepów znajdziesz obecnie duży wybór produktów bezmlecznych, które mogą zastąpić ulubione jogurty, ser, masło czy mleko. Zamienniki nabiału produkowane są najczęściej z soi, orzechów i nasion.

Alergia na białka mleka a nietolerancja laktozy – różnice

Wiele osób myli te dwa pojęcia, stosując je zamiennie, co niestety prowadzi do błędów żywieniowych. Alergia na białka mleka krowiego (ABMK) jest reakcją układu immunologicznego – organizm uznaje białka mleka (głównie kazeinę lub białka serwatkowe) za zagrożenie i wytwarza przeciwciała, co prowadzi do rozwoju stanu zapalnego. Nawet śladowa ilość alergenu może wywołać gwałtowną reakcję, w tym wstrząs anafilaktyczny.

Z kolei nietolerancja laktozy stanowi problem metaboliczny wynikający z niedoboru enzymu laktazy, niezbędnego do trawienia cukru mlecznego. W tym przypadku układ odpornościowy nie bierze udziału w reakcji, a objawy dotyczą głównie przewodu pokarmowego.

Rozróżnienie tych dwóch jednostek jest fundamentalne: przy nietolerancji laktozy możliwe jest spożywanie produktów bezlaktozowych, natomiast przy alergii na białka mleka krowiego są one zabronione, ponieważ nadal zawierają uczulające białka.

Dieta bezmleczna u dzieci a u dorosłych

Choć zasada eliminacji alergenu w diecie bezmlecznej jest taka sama dla każdego, jej bilansowanie u dzieci i dorosłych wymaga nieco innego podejścia. W przypadku najmłodszych, których organizmy intensywnie rosną i się rozwijają, zapotrzebowanie na energię, białko oraz wapń w przeliczeniu na kilogram masy ciała jest znacznie wyższe niż u osób dorosłych. Niedobory w okresie wzrostu mogą skutkować poważnymi konsekwencjami, takimi jak krzywica czy zahamowanie wzrostu. Dlatego u niemowląt i małych dzieci, które nie są karmione piersią, konieczne jest stosowanie specjalistycznych mieszanek mlekozastępczych (hydrolizatów białkowych) przepisanych przez lekarza, a nie zwykłych napojów roślinnych dostępnych w sklepach, które nie są w stanie pokryć ich potrzeb żywieniowych.

U osób dorosłych metabolizm jest już ustabilizowany, a proces wzrostu kośćca zakończony, co daje większą elastyczność w komponowaniu posiłków. Dorośli mogą swobodniej korzystać z szerokiej gamy produktów roślinnych, takich jak napoje sojowe, migdałowe czy owsiane, traktując je jako urozmaicenie diety, a nie jej jedyny filar. W ich przypadku głównym celem jest utrzymanie gęstości mineralnej kości i zapobieganie osteoporozie w wieku późniejszym. Oznacza to, że choć presja na idealne bilansowanie każdego posiłku jest nieco mniejsza niż u dzieci, dbałość o odpowiednią podaż wapnia i witaminy D z alternatywnych źródeł pozostaje priorytetem przez całe życie.

Różnica widoczna jest także w rokowaniach. Alergia na białka mleka krowiego u dzieci ma często charakter przejściowy – szacuje się, że większość maluchów „wyrasta” z niej do trzeciego roku życia [4]. To umożliwia stopniowe, kontrolowane przez lekarza przywracanie nabiału do diety. U dorosłych, u których alergia pojawiła się w późniejszym wieku lub przetrwała od dzieciństwa, konieczność eliminacji mleka jest zazwyczaj trwała. Wymaga to wypracowania stałych nawyków żywieniowych i umiejętności radzenia sobie w sytuacjach społecznych, np. wyjścia do restauracji.

Nie musisz być ekspertem w dziedzinie dietetyki, aby zadbać o swoje zdrowie. Z myślą o osobach szukających sposobu na skuteczne wyeliminowanie mleka ze swojego żywienia stworzyliśmy bezpłatny program dietetyczny. Udowodnimy Ci, że dieta bez białek mleka krowiego nie jest niesmaczna i monotonna, a przygotowywanie posiłków nie musi pochłaniać dużo czasu. Jak zyskać dostęp do spersonalizowanej, specjalistycznej diety? Wystarczy, że zarejestrujesz się w naszym serwisie, a następnie wypełnisz krótką ankietę. Co ważne, usługa jest darmowa!

Na naszej stronie znajdziesz szeroki wybór kompletnych programów żywieniowych stworzonych przez dietetyków dla osób w zróżnicowanym wieku, borykających się z chorobami i zaburzeniami różnego typu, mających alergie i nietolerancje pokarmowe. W serwisie, oprócz klasycznej diety bezmlecznej, znajdziesz między innymi program dla osób z nietolerancją laktozy oraz dietę bezmleczną dla kobiet w ciąży.

 

Przykładowy jadłospis diety bezmlecznej

 

Następna dieta Dieta dla seniorów

źródła:

[1] J. Rachtan-Janicka

Wydział Nauk o Żywieniu Człowieka i Konsumpcji Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie, Czy dieta wegetariańska dostarcza niezbędnej ilości białka?: https://www.mp.pl/pytania/pediatria/chapter/B25.QA.2.8.13.#:~:text=Bia%C5%82ko%20zwierz%C4%99ce%20nie%20jest%20niezb%C4%99dne%20w%20codziennej,%C5%BAr%C3%B3d%C5%82em%2C%20aby%20uzyska%C4%87%20efekt%20uzupe%C5%82niania%20si%C4%99%20aminokwas%C3%B3w%2C

[2] M. Levy, L. Nachshon, M.R. Goldberg i in., Cross-desensitization to goat and sheep milk protein in bovine milk protein desensitized patients, Journal of Allergy and Clinical Immunology, 2013, 131(2), Supplement, AB229: https://www.jacionline.org/article/S0091-6749(13)02299-9/fulltext

[3] Thermo Fisher Scientific, How can primary care improve the diagnosis of alpha-Gal syndrome?: https://www.thermofisher.com/phadia/wo/en/spotlight/how-can-primary-care-improve-the-diagnosis-of-alpha-gal-syndrome.html

[4] A. Host, Frequency of cow's milk allergy in childhood, Annals of Allergy, Asthma & Immunology, 2002, 89(6 Suppl 1), s. 33–37:https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12487202/